tháng 8 01, 2018 TỨ QUAN TỬ THANG (Hòa tễ cục phương)

1-Thành phần:   

- Nhân sâm hoặc Đảng sâm            :           8-12g

- Phục linh                             :           12g

- Chích thảo                          :           4-6g

- Bạch truật                           :           8-12g

2- Cách dùng: Tán bột mịn, mỗi lần uống 8-12g, sắc nước uống. Có thể dùng làm thuốc thang.

 3- Tác dụng: ích khí kiện tỳ dưỡng vị.

 4- Giải thích bài thuốc:

 Bài thuốc này còn có tên gọi là “Tứ vị thang”, “Kiện tỳ ích khí thang*. Đây là bài thuốc thường dùng chữa chứng tỳ vị khí hư trong bài vị Nhân sâm hoặc Đảng sâm tính ngọt ôn kiện tỳ, ích khí dưỡng vị là chủ dược, Bạch truật đắng ôn kiện tỳ táo thấp, Phục linh ngọt nhạt hợp với Bạch truật dể kiện tỳ thẩm thấp, tăng cường chức năng vận hóa của tỳ vị, Cam thảo ngọt ôn bổ trung hòa vị, các vị thuốc hợp lại tính dược ngọt ôn có tác dụng ích khí kiện tỳ dưỡng vị.

5- Ứng dụng lâm sàng:

 Đây là bài thuốc để bổ trung khí kiện tỳ vị, nhiều bài thuốc chữa những chúng rối loạn tiêu hóa biểu hiện tỳ khí hử nhược đều dùng bài thuốc này gia giảm.

Trường hợp tỳ vị hư nhược kiêm có khí trệ như ợ hơi vùng thượng vị, đầy tức gia thêm Trần bì để lý khí hóa trệ gọi là bài DỊ CÔNG TÁN (Tiểu nhi dược chứng trực quyết) thường dùng chữa chứng rối loạn tiêu hóa, ăn kém đầy bụng kết quả tốt.

Trường hợp tỳ vị khí hư có đàm thấp triệu chúng là ho đàm, nhiều đàm trắng trong khó thở, thường gặp trong bệnh viêm phế quản mãn gia thêm Trần bì, Bán hạ chế để lý khí hóa đàm gọi là bài LỤC QUÂN TỬ THANG (Y học chính truyền), trường hợp viêm phế quản mãn tính gia thêm Tử uyển, Khoản đông hoa, Bạch tiền, Bối mẫu để giáng khí hóa đàm chỉ khái.

Trường hợp tỳ vị khí hư kiêm hàn thấp triệu chứng bụng đầu đau, ợ hơi hoặc nôn, tiêu chảy, rêu lưỡi trắng, dày nhớt gia Trần bì, chế Bán hạ, Mộc hương, Sa nhân để hành khí chỉ thống giáng nghịch hóa đàm, gọi là bài: HƯƠNG SA LỤC QUÂN TỬ THANG (Hòa tễ cục phương) trên lâm sàng thường dùng chữa viêm loét dạ dày hành tá tràng thể hư hàn có hội chúng hàn thấp trệ ở trung tiêu có kết quả tốt.

1.    Sâm linh bạch truật tán: (Hòa tễ cục phương) gồm có các vi Đảng sâm, Bạch linh, Bạch truật, Sơn dược, Chích cam thảo, mỗi thứ 80g, Sao biển đậu 40g, Liên nhục, Ý dĩ nhân, Cát cánh, Sa nhân, mỗi thứ 40g (có bài có Trần bì, hoặc gia thêm Đại táo). Tất cả tán mịn mỗi lần uống 8-12g với nước sôi nguội hoặc làm thuốc thang sắc nước uống. Tác dụng bổ khí kiện tỳ thẩm thấp hòa vị, lý khí hóa đàm, dùng chữa các chứng bệnh rối loạn tiêu hóa kéo dài, viêm đại tràng mãn tính, ăn kém tiêu chảy hoặc trường hợp viêm cầu thận mãn thuộc thể tỳ hư hoặc trường hợp lao phổi, ho đàm nhiều, chán ăn cơ thể mệt mỏi thuộc thể tỳ phế khí hư dùng bài thuốc này đều có kết quả.

 2.    Cốm bổ tỳ: (Khoa nhi viện Đông y Hà Nội) gồm có Bạch biển đậu sao, Ý dĩ nhân sao, Hoài sơn sao, Đảng sâm sao, mỗi thứ 200g, Cốc nha, Liên nhục (bỏ tim) mỗi thứ 100g, Nhục khấu 30g, Trần bì, Sa nhân, Nhục khấu sắc nước, các vị khác tán bột mịn hòa với nước thuốc cùng ít mật đường làm thành dạng cốm. Tác dụng chủ yếu là kiện tỳ hành khí tiêu thực, chữa trẻ suy dinh dưỡng, rối loạn tiêu hóa kéo dài có kết quả tốt.   

 3.    Qui thược lục quân tử thang, tức bài Lục quân tử thang gia Đương qui, Bạch thược có tác dụng kiện tỳ hóa đàm, hòa can dưỡng huyết. Dùng chữa chứng viêm gan mãn tính, kinh nguyệt không đều có hội chứng can tỳ bất hòa. có kết quả tốt.

 4.    Điều bổ tỳ phế phương (Hải Thượng Y tòn Tâm lỉnh) túc bài Tứ quân tử thang gia giảm gồm các vị: Nhân sâm hoặc Đảng sâm 8g, Bạch truật 8-12g (sao vàng), Phục linh (tẩm sữa), Chích thảo 3g (tẩm mật sao), Thục địa 4-6g (nướng cho thơm), Liên tử (bỏ vỏ ruột sao thơm) 4-8g. Gia gừng nướng 3 ỉát, Đại táo 2 quả sắc nước uống. Kiện tỳ khí, dưỡng tỳ âm chữa chúng rối loạn tiêu hóa ở trẻ em suy dinh dưỡng có kết quả tốt.